Exciting’ IT museum in Arnhem

De automatisering binnen ING Groep begint in de loop van de vorige eeuw. Na ruim veertig jaar automatiseren wordt de geschiedenis van de informatietechnologie steeds boeiender voor alle ING'ers die er in het verleden mee te maken hebben gehad. Maar ook voor jonge ING'ers is een snelle duik in het roemruchte IT-verleden van hun werkgever een dankbare ‘personeelsbinder’, want gezamenlijke geschiedenis verbroedert. Ook bij ING.

Verstopt in de catacomben van het Arnhemse Postbankgebouw, niveau -2 aan de Velperweg zetelt een unieke verzameling computerapparatuur en accessoires. Een handvol enthousiaste oud-medewerkers van de computerafdeling hebben dit museum in de afgelopen vijf jaar opgezet. En het vindt navolging binnen en buiten ING.

Veel bijval krijgt de Arnhemse personeelsvereniging Go-ING die het museum als onderafdeling met de klinkende naam ‘Exciting

’ heeft geadopteerd. ‘Exciting’ staat voor Exposeren en Collectioneren van IT-attributen van ING en rechtsvoorgangers. Deze club gepensioneerde medewerkers leidt enthousiast het enige IT-museum van ING in Nederland en daarbuiten. In de catacomben van het Arnhemse Postbankcomplex Velperweg staan ruim 2.500 markante computers met randapparatuur en onderdelen uit lang en minder lang vervlogen tijden opgesteld.

Leuk is het om alle hardware te zien die gered blijkt te zijn uit de vernietigende sloophanden van de ‘ijzeren Heinen’ en uit alle hoeken en gaten van het concern afkomstig is. Vaak komen er spullen uit huizen van overleden gepensioneerde medewerkers, geschonken door hun weduwen. Op de museumgang staan tot de nok toe gevulde magazijnkarren met IT-spullen die wellicht na registratie in de online catalogus een plaats in het museum krijgen.

Gigantische manshoge metalen kasten met grote koelribben van het merk Tandem of IBM vullen de onderaardse expositieruimte, afgewisseld met Burrough’s saldeermachines, ponsmachines, taperecorders en printers. Soms staan de bekende blauwe postgiro-enveloppen nog in de sorteermachines om automatisch te worden gevuld met dagafschriften die naar de rekeninghouder worden verzonden.

In hoge opbergrekken staan kleinere computers en onderdelen gerangschikt, zoals de eerste draagbare computers - loodzware laptops -, IBM terminals met vast toetsenbord en de bekende IBM typemachines met ronde kogel, waarop de typografische tekens staan.

Omhalen voor de volgende regel was niet meer nodig met deze revolutionaire typewriter (Ting!). Randapparatuur als grote harde schijven en banderollen zijn aanwezig. Helaas werkt de meeste apparatuur niet meer, omdat de accu’s zijn vergaan en niet meer verkrijgbaar zijn. Daaraan was nooit gedacht toen deze computers in productie werden genomen. In een hoek staan dozen met groen gestreept kettingpapier in A3-formaat om administratieve gegevens uit te draaien voor handmatige controle. ‘Ach, zie je daar die IBM tapeverwerker? Daar heb ik heel wat zweetdruppels op achtergelaten’, roept een oudgediende die opmerkelijk fit overkomt. Verder hangen her en der veel gebruikte vierkante prikborden met gaten en draden voor diverse verbindingen tussen de apparaten, waarbij de operator met snoertjes en plugjes verbindingen maakte, zoals een telefoniste in de begintijd placht te doen.

Toekomstvisie

Na de tweede wereldoorlog kwam de automatisering pas goed op gang met eerst het mechanische ponssysteem en later het mainframetijdperk met de introductie van de IBM 1401 in 1965. Dit onbetwiste museum-pronkstuk was het eerste ‘werkpaard’ van de kantoorautomatisering met randapparatuur.

Deze zaalvullende computer met kaartlezer/ponsmachine, afdrukeenheid, magnetische bandeenheden, uitbreiding werkgeheugen en informatiestation kon diverse administratieve handelingen verwerken met een werkgeheugen ‘slechts’ 12 kilobits (kB), dat nog eens werd uitgebreid tot maar liefst 16 kB. Voor die tijd was dat heel erg veel geheugen.

In de girokantoren Den Haag en Arnhem deden deze ‘werkpaarden’ van de toenmalige automatisering hun noeste administratieve girale verwerkingarbeid. Ook verzekeraar RVS deed er zijn voordeel mee met schade en levenpolissen. De Exciting groep bestaat letterlijk uit ‘diehards’ Arie de Bruin, Hans Asmus, Piet Schrijver, Joop Kolkman en Jos Kokken die er nog elke donderdag samenkomen om het museum up-to-date te houden.

Exciting heeft een eigen catalogus met ruim 1.200 foto’s samengesteld. Het ING Bedrijfshistorich Archief werkt nauw samen met Exciting om het roemruchte IT-verleden van ING te behouden voor het nageslacht. In de ‘Toekomstvisie Exciting 2007-2009’ van Exciting worden de museumstukken beoordeeld als ‘Topstukken ING’ die voldoen aan het beleidscriterium, Computercollectie- stukken die interessant zijn voor Nederland of kunnen worden afgestoten, verschroot of weggegeven.

Mensenleeuw Verder heeft Exciting vier boekwerken en een DVD uitgebracht. Onder de titel ‘ING: mensen en computers’ is een opmerkelijke driedelige serie boeken in eigen beheer verschenen, waaronder ‘De mens achter leeuw’ van pseudoniem Th.G. Lucassen uit de Stationsstraat in Loowoude. Weet u het nog? Het bekende voorbeeldadres van de postgiro in zijn reclame-uitingen.

In werkelijkheid is auteur Jos Kokken 42 jaar werkzaam geweest op de computerafdeling van de Postbank en zijn rechtsvoorgangers in Den Haag en Arnhem. Naast de uitgebreide computerapparatuurbeschrijving worden vooral veel persoonlijke belevenissen op soms hilarische wijze beschreven, dat zeer de moeite van het lezen waard is.

Het tweede deel uit deze serie draagt de titel ‘Automatisering aan de Westerstraat’, dat is samengesteld door oud-medewerkers Henk de Zeeuw en Aat Hello. Het werk bestaat uit een boek en CD, dat gaat over de automatiseringsgeschiedenis bij verzekeraar RVS. Het derde boek gaat over ‘Computers in de Tijd’ en de geschiedenis van het Girokantoor Arnhem door Piet Schrijver. Hieraan heeft ook het ING Bedrijfshistorisch Archief meegewerkt. Het boek gaat terug tot 1860.

Het vierde deel uit deze serie is getiteld Computer Klassiekers, samengesteld door Joop Kolkman, waar vier karakteristieke systemen nader worden belicht, zoals de IBM 1401, Philips P1100, Tartan en Trace. Ook zijn er maar liefst drie kasten vol met documentatie geïnventariseerd en in een indexbestand gezet. De documenten bestaan uit losbladige bedieningshandleidingen, technische handleidingen, bedieningshandleidingen en algemene documentatie.

Onlangs verscheen zelfs de eerste DVD met oude Postbank video-opnamen uit 1951 tot en met de huidige Blauwe Leeuw van Jan Mulder en zijn vriendin in 2008.

Flappentapper

Vooral in tijden van conversie van de administratie van het ene computersysteem naar het andere, waren er nogal eens problemen. En aanzienlijke aanlooptijden waren toen gebruikelijk om de veiligheid en beveiliging van de applicaties te testen. Zo vond al in 1968 de eerste test plaats met een geldautomaat voor select hoger personeel.

Zij kregen een speciaal codekaartje, dat in het apparaat moest worden gestopt en na het invoeren van een geheime inlogcode kwam er zowaar 500 gulden uit! In briefjes van 100 wel te verstaan. Dat was veel geld in die tijd. Toch zou het nog twintig jaar duren, voordat de ‘flappentapper’ definitief in het straatbeeld werd opgenomen en toegankelijk werd voor iedere rekeninghouder. Deze en meer van deze leuke weetjes staan in de hierboven beschreven boeken en in het Exciting museum, dat zeker een bezoek waard is.

Meer informatie, bestellen van boeken/DVD en aanmelden als lid via: Winie.hartog-nathans@mail.ing.nl
of opsturen naar Postbank, T.a.v. Winie Hartog-Nathans VK 06.31, Velperweg 45, 6800 GV Arnhem.